Сэдэв : Монголын үндэсний түүхийн музей Эх сурвалж : Ном хэвлэлээс

Монголын үндэсний түүхийн музей нь анх 1924 онд Монгол орны түүх, соёл болон байгалийн баялгийг олон нийтэд дэлгэн үзүүлэх зорилгоор байгуулагдсан юм. 1940-1941 онуудад Улсын төв музей нэртэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байв. Улсын төв музей нь одоогийн байгалийн түүхийн музейн байранд 1956 онд нүүн орж, түүх, байгаль орчин, палентологи, Монголын соёл урлагийг нийтэд сурталчилан таниулж байсан юм. 1964 онд Угсаатны зүйн танхимыг шинээр нээж хүрээгээ тэлсэн юм. 1991 онд. Улсын Төв Музейн түүх угсаатны болон, 1971 онд үүссэн Хувьсгалын музейн цуглуулгын үндсэн дээр Монголын Үндэсний Түүхийн музей байгуулагдав. Монголын Үндэсний Түүхийн музей нь одоо Хувьсгалын музейн байранд байрладаг ба Улс төрийн хэлмэгдэгсдийн дурсгалын музей гэсэн салбар музейтэй юм. Тус музейд нэн эртнээс Чингис хаан, түүний дараах хаад, манж, автономит, социализм, ардчилалын үеийн Монгол улсын түүх, Монгол угсаатны соёлтой танилцах боломжтой. Археологи, түүх, угсаатан, гэрэл зургийн 50 гаруй мянган үзмэрийн цуглуулгатай. Эдгээр үзмэрүүдээ 10 танхимд дэлгэн үзүүлсэн. 1.Монголын эртний түүхийн танхим 2.Эртний улсуудын танхим 3.Уламжлалт хувцас, гоёл чимэглэл 4. Монголын эзэнт гүрэн 5. Манжийн дарлалын үеийн Монгол орон 6. Монголын уламжлалт соёл 7. Монголын амьдралын хэв маяг 8. Богд хаант Монгол улс 9. Социализмын үеийн Монгол 10. Ардчилсан Монгол орон

Монгол улсын үндэсний музей хаяг

Үйл ажиллагаа: 

Музей

Хаяг: 

ЧД, Жуулчны гудамж-1

Утас: 

70110911, 70110912, 70110913, 70110914, 322644, 325656, 329101

Факс: 

326802

Монголын үндэсний музей морин хуурын хамтлагтай болно

Монголын үндэсний музейн хамт олон үндэсний уламжлалт хөгжим морин хуурыг олон нийтэд түгээн дэлгэрүүлж, хүүхэд багачуудад хөгжмийн мэдлэг олгох зорилгоор морин хуур хөгжмийн дугуйлан нээжээ. Дөрөвдүгээр сараас сурагчдыг бүртгэн хичээллэж эхэлсэн ба ээлж бүрийн амжилттай суралцсан өсвөрийн хөгжимчдийг нэгтгэн морин хуурын хамтлаг байгуулах гэж байгаа юм байна.

үндэсний музей

Өнөөдөр нэмэгдсэн мэдээ

“Халхын Сэцэн Хан Ц.Навааннэрэн”  үзэсгэлэн

2010 оны XII сарын 06 - 11

 

Монголын Үндэсний музейд Монгол төрийн түүхэн зүтгэлтэн Сэцэн Хан Цэрэндондовын Навааннэрэнгийн (1910-1923) “Хан хэргэм” залгамжилсны 100 жилд зориулсан тусгай үзэсгэлэнг олон нийтэд толилуулж байна. Тэрээр ХХ зууны Монголын хоёр хувьсгалын үйл хэрэгт идэвхийлэн оролцож, тусгаар улсынхаа төрийн эрх бүхий дээд албыг хашиж бодлого шийдвэрийг гаргаж байжээ. Сэцэн хан Ц.Навааннэрэн 1912 оноос Олноо өргөгдсөн Монгол Улсын Ерөнхийлөн захиран шийтгэх яамны эрхэлж зөвлөх сайд, 1915 онд Шүүх таслах хэргийг эрхлэн шийтгэх яамны тэргүүн сайд, 1921-1922 онд Сэцэн хан аймгийн чуулганы дарга, 1922-1925 онуудад Ардын засгийн газрын Дотоод яамны тэргүүн сайд, хожим нь Шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн орлогч дарга, БНМАУ-ын Бага хурлын гишүүнээр тус тус ажиллаж байв.  1911 оны зун Богд хан уулын Нүхтийн аманд монголын язгууртнууд цуглан манж-хятадын дарлалаас ангижрах, тусгаар улс байгуулахад тусламж хүсэж, Оросын эзэн хаанд “Жибзундамба хутагт, Халхын Түшээт хан Дашням, Сэцэн хан Навааннэрэн, Засагт хан Содномравдан, Сайн ноён хан Намнансүрэн нар тус тус нэр хавсран өргөсөн нь монголчуудын эрх чөлөөг хүсэмжилсэн дуу хоолой байлаа. Сэцэн хан Ц.Навааннэрэн Олноо өргөгдсөн Монгол улс байгуулах үйл хэргийг манлайлан зүтгэж байсанчлан Ардын засгийн газарт ч ажиллан эх орноо гэсэн нэгэн үзүүрт сэтгэлийг өвөрлөн зүтгэсэн эх оронч баатарлаг өвөг дээдсийн маань нэг юм.

Тус үзэсгэлэнд МҮМ-н сан хөмрөгт хадгалагдан буй Сэцэн хан Ц.Навааннэрэнгийн болон Сэцэн хан аймгийн түүхэнд холбогдох эд өлөг дэлгэгдэнэ. Тухайлбал, “Тулгар тогтсоны их баярыг тохиолдуулан Богд хаан Сэцэн хан Ц.Навааннэрэнг шагнасан шар торгон өргөмжлөл, Сэцэн хан аймгийн туг, харуулын тэмдэг, цэргийн хантааз, Ц.Навааннэрэнгийн пийсүү аяга, тамганы хайрцаг болон Ц.Навааннэрэнгээс Д.Сүхбаатарт бэлэглэсэн хос авдар, зэрэг олон үзмэр багтаж байна. Мөн Халхын Сэцэн хан аймгийн түүхэнд холбогдох “Захыг сэргийлэх Сэцэнхан аймгийн цэргийг захирах тэмдэг”, “Шолойн угийн бичгийн хуулбар”, ”Хан хэнтий уулын аймгийн Идэрмэг Баянхан уулын хошуу захирах тамга”, “Эрдэм мэргэн ноён хутагтын тэмдэг”, “Монгол тээхийн Хэрлэн дэхь өртөө шуудангийн буудлын тэмдэг” зэрэг үзмэрүүдийг дэлгэн үзүүлж байна.

Тус үзэсгэлэнг бид ШУА-ийн Түүхийн Хүрээлэн, Хэнтий аймгийн Засаг даргын тамгын газартай хамтран зохион байгуулж байгаа билээ.  Үзэсгэлэн 12 дугаар сарын 06-11-ны өдрүүдэд нээлттэй ажиллана. Та бүхнийг хүрэлцэн ирэхийг урьж байна.


Монголын Үндэсний музей
2010 оны 12 дугаар сар 6

УЛС ТУНХАГЛАСНЫ БАЯРААР ҮНЭГҮЙ ҮЙЛЧИЛНЭ

Эрхэм хүндэт үзэгчид та бүхэндээ Улс тунхагласаны 86 жилийн ойн баярын мэндийг хүргэж байна. Энэ өдөр манай музей олон нийтэд үнэгүй үйлчилнэ. Монголчуудын эх түүхийн бахархал музейн сан хөмрөгт хадгалагдаж буй түүх, соёлын өвийг олон түмэнд хүргэх, эх орныхоо тусгаар тогтнолын түүхэн замналыг танин мэдэхэд бидний зохион байгуулж буй энэхүү үйл ажиллагаа хувь нэмрээ оруулна хэмээн найдаж байна.

Эрхэм үзэгчид та бүхнийг энэ өдөр музейд зочилж тусгаар улсынхаа ойг ёслон тэмдэглэхэд манай музейн үүд хаалга нээлттэй байна. Тавтай морилоорой.

Монгол улсын хөгжил цэцэглэлтийн төлөө хамтдаа зүтгэцгээе. 

ӨНӨӨГИЙНХӨНД хүргэх гэсэн бас нэгэн учир шалтгаан гэвэл...

үзэсгэлэн 16-ны өдрийн 12 цагт манай үзэсгэлэнгийн танхимд нээлтээ хийнэ. Нээлтийн ажиллагааг "Өнөөгийхөнд" үйл хөдлөлийн урлагаар /Performance art/ нээх юм. Уран бүтээлч  С.Ганзүгийн анхы бие даасан үзэсгэлэнд түүний гурилаар хийсэн бүтээлүүд тавигджээ. Эдгээр бүтээлүүд нь Монголд болон Нидерланд, Финлянд, Швед, ХБНГУ зэрэг орнуудын урлагийн хөтөлбөрүүд, олон улсын үзэсгэлэнд хамрагдаж байжээ.

Түүнчлэн ӨНӨӨГИЙНХӨНД хүргэх гэсэн бас нэг учир шалтгаан гэвэл...хэмээн нэрлэсэн нь "Бид олон зүйлийг гурилдаж байна" гэсэн шүүмжийг ч бас давхар агуулж байгаа юм.

11 сарын 26-ны 11 цагт "Өнөөгийнхөн ба Урлаг" нээлттэй ярилцлага болон үзэсгэлэнгийн талаарх дэлгэрэнгүй тайлбарыг уран бүтээлч үзэгчдэд хүргэх бөгөөд асуулт, хариулт өрнүүлэх юм. Үзэсгэлэн 11 сарын 16-12 сарын 05 хүртэл олон нийтэд нээлттэй ажиллана. 

“Музей ба Боловсрол шинэ зуунд” сэдэвт

сургалт семинар

2010 оны 10 дүгээр сарын  21-ний Пүрэв гарагт Монголын Үндэсний Музейд “Музей ба Боловсрол шинэ зуунд” сэдэвт багш нарт зориулсан семинарыг МҮМ-н Олон нийт, гадаад харилцаа, маркетингийн алба, Нийслэлийн Засаг даргын хэрэгжүүлэгч агентлагын харьяа Хотын Боловсролын Газартай хамтран зохион байгуулав. Семинарт Улаанбаатар хотын Сүхбаатар, Баянзүрх, Баянгол, Сонгино Хайрхан дүүргийн ЕБС-н түүх, нийгмийн ухааны 100 гаруй багш нар хамрагджээ.

Уг семинарын зорилго нь музейн боловсрол олон нийтийн ажлыг багш нарт сурталчилж түнийхээ үндсэн дээр түүх, нийгмийн ухааны хичээл судлаж буй сурагчдыг музейн боловсролын ажилд татан оролцуулах, музейн мэргэжилтэн, багш, сурагч гурвын нягт харилцааг өргөжүүлэх, музейн боловсрол олон нийтийн ажлыг шинэ шатанд хүргэхэд оршино.

2010. 10. 21

 

Шинэ сургалт

“Музейн тайлбар”  - Орчин үе”  Нэг өдрийн сургалт 2010 оны 10 сарын 8-ны өдөр зохион байгуулна.  Бид “Музейн тайлбар –Орчин үе” сэдэвт нэг өдрийн сургалтыг зохион байгуулж Улаанбаатар хотын музейн ажилтнуудыг уг сургалтанд хамруулах юм. Сургалтын агуулга нь музейн дүр төрхийн гол илэрхийлэл - тайлбар түүний эргэн тойрон дахь асуудал, орчин үеийн мэдээллийн технологийг музейн ажилд нэвтрүүлэх арга замууд, хэрхэн ашиглах тухай хөндөн ярилцана.

Зураг

музейд

Улс төрийн томчуудын гэргий Үндэсний музейд “тухаллаа”  

Монголын “Саран ээж” нийгэмлэг, Үндэсний түүхийн музейтэй хамтран “Монгол эхийн гайхамшиг” нэртэй үзэсгэлэнгээ өчигдөр нээлээ. Үзэсгэлэнд Ю.Цэдэнбал агсны гэргий Филатова, АИХ-ын тэргүүлэгчдийн дарга Ж.Самбуу гуайн гэргий Д.Нямаа нарын эдэлж хэрэглэж байсан эд зүйлсээс эхлээд олон сонирхолтой зүйл

дэлгэгдсэн байна билээ. Түүнчлэн “Саран ээж” нийгэмлэгээс алдарт ээжээр тодорч байсан сайхан бүсгүйчүүдийн эд зүйлс ч дэлгэгджээ. Монголын үндэсний музейн үзэсгэлэнгийн танхимд дэлгэгдсэн уг үзэсгэлэн энэ сарын 30-ныг хүртэл үргэлжилнэ. Ингээд үзэсгэлэнгийн нээлтийн үеэр “Саран ээж” нийгэмлэгийн дэд захирал, “Ээж музей” сангийн тэргүүн Б.Лхамсүрэнтэй уулзаж ярилцлаа.
-Та бид хоёр Ю.Цэдэнбал агсны ээжийн зураг болон эдэлж хэрэглэж байсан зүйлийн өмнө ирээд байна. Ю.Цэдэнбалын ээжид Х.Чойбалсан цагаан сараар барьсан аяга хадагийн хамт гэсэн тайлбар нь сонин санагдлаа. Эдгээр зүйл танай музейд хэрхэн яаж ирсэн юм бэ?
-Ю.Цэдэнбал гуайн дүү Жавзан гэж Сүхбаатар дүүргийн дөрөвдүгээр хороонд амьдардаг багш хүн бий. Түүнээс ирсэн зүйл л дээ. Цэдэнбал гуайн ээж арван сайхан хүүхэд төрүүлж өсгөсөн хүн. Тэдний нэг нь манай нам төрийг 40 гаруй жил удирдсан Ю.Цэдэнбал гуай байгаа юм. Харин энэ үзэсгэлэнд тавигдсан зүйлийн нэг болох хадаг, аягыг 1950 оны цагаан сараар Хорлоогийн Чойбалсан гуай дүүрэн ааруултай Ю.Цэдэнбал гуайн ээж Я.Заяа гуайд өгч байсан байгаа юм. Харахад зүгээр шаазан аяга шиг хэрнээ алтадсан аяга л даа. Тэгээд ч Я.Заяа гуай өөрөө алтан аяга гэж нэрлэдэг байсан гэсэн. Гэхдээ алтадсан хятад хийцийн шаазан аяга юм билээ. Доороос нь харах юм бол алтадсан аяга гэдэг нь их сайн харагдана. Гэхдээ бид бэлгэдлийг бодож доош нь харуулж тавьсангүй.
-Алтадсан аяга дэлгүүрт худалдаалагдана гэж байхгүй байх. Тиймээс Х.Чойбалсан гуай өөрөө захиалж хийлгэсэн юм болов уу?
-Тэрийг нь сайн мэдэхгүй байна. Зүгээр би бодохдоо тухайн үед хятад дархчуудаар хийлгэсэн болов уу гэж бодох юм. Магадгүй 1950-иад онд дэлгүүрт худалдаалагддаг байсан аяганаас аваад хүндтэй хүнд бэлэглэх гэж байгаа гэдэг үүднээсээ гадуур нь алтадуулсан байж болох юм.
-Бас нэг сонин үзмэр анхаарал татаад байна. Энэ бол АИХ-ын тэргүүлэгчдийн дарга Ж.Самбуу гуайн гэргий Нямаагийн эдэлж хэрэглэж явсан зүйл?
-БНМАУ-ын Тэргүүлэгчдийн дарга Ж.Самбууг маш өндөр боловсролтой сайн удирдагч хүн байсныг манай монголчууд мэднэ. Түүний гэргийдээ бэлэглэсэн асаагуураас эхлээд эхнэр Нямаагийнх нь хэрэглэж байсан цүнх тэргүүтэн тавигдсан байгаа нь энэ. Бас нэг сонин үзмэр нь Нямаа гуайд БНХАУ-ын дарга Мао Зэдүнгээс 1951 онд дурсгал болгосон ногоон хаш бойпор байна. Түүний эдгээр зүйлийг Ж.Самбуу гуайн хүү Сүрэнжаваас авч бид “Ээж музей”-дээ хадгалж байгаа юм. Энэ хүн бас Сүхбаатар дүүргийн 4 дүгээр хороонд амьдардаг л даа.
-Д.Нямаа гуайн хэрэглэж байсан энэ цүнхний хийц их чамин юм. Сүүлийн үед хүмүүсийн ханын чимэглэл болгон урлаад байгаа оёдолтой адилхан юмаа?
-Тиймээ. Үнэхээр тансаг цүнх байгаа биз. Чиний хэлсэнчлэн сүүлийн үеийн чимэглэл болгон урлаад байгаа оёдолтой тун төстэй юм билээ. Магадгүй цүнхний чимэглэл тэр ханын чимэглэлтэй ижил технолгиор хийгдсэн байх. Гэхдээ энэ цүнхийг Хятад цүнх гэж би бодохгүй байна. Самбуу гуай өөрөө чамин юманд дуртай байсан учраас гадаадын аль нэг улсад явж байхдаа л арчирч өгсөн байх. Хүүхдүүд нь хаанаас авчирч өгснийг сайн мэддэггүй юм. Харин энэ цүнхэндээ мөнгө төгрөг нямбайлан хадгалж түүгээрээ хүүхдүүдэд чихэр боов гээд амттан авч өгдөг их энэрэнгүй сэтгэлтэй эмэгтэй байсан байгаа юм. Он удаан жил хэрэглэсэн гэхэд өнгө үзэмж нь сайхан байгаа биз дээ. Оосор нь ч өнгөө алдаагүй сайхан байгаа. Бас Д.Нямаа гуайг Гадаад явдлын яаманд албан хаагч байхад нь БНМАУ-ын аюулаас хамгаалах яамны 50 жилийн ойн медалиар шагнаж байсан юм билээ. Үзэгч түмэнд сонин байх болов уу гээд энэ медиалийг нь дэлгэн тавилаа. Мөн 1947 оны гуравдугаар сарын 11-ний өдөр Д.Нямаа гуайг бичиг үсэг тайлагдсан хүн юм гэснийг баталсан Ардын гэгээрүүлэх яамнаас олгосон үнэмлэх бий. Энэ мэтчилэн сонирхолтой бүтээл их бий. Ер нь нэгэн цагт төр засгийн тэргүүн явсан хүмүүсийн гэргий нар Үндэсний музейд тухалсан гээд хэлчихэд нэг их буруудахгүй.
-Ж.Самбуу гуайн гэргийдээ бэлэглэж байсан асаагуур одоо ч хэрэглэдэг юм шиг янзаараа харагдсан шүү?
-Тиймээ. Олон жил хадгалсан гэхэд их цэвэрхэн байгаа биз дээ. Чухам хэдэн жил хадгалсан хаанаас авчирч өгснийг нь бид сайн мэдээгүй байна. Энэ удаагийнхаа үзэсгэлэнгээр олон түмэндээ үзүүлчихээд буцаагаад өгье гэсэн зөвшөөрөл аваад  тавьчихаад байгаа нь энэ.
-Ингэхэд үзэсгэлэнд хэдэн бүтээл дэлгэгдсэн бэ?
-Манай “Саран ээж” нийгэмлэгийг үүсгэн байгуулж байсан хүмүүсээс эхлээд “Саран ээж” нийгэмлэгээс шагнал авсан маш олон хүний бүтээл бий. Манай нийгэмлэгээс гаргасан номнууд ч нэлээд олон бий. Мөн манай нийгэмлэгээс саран ээжээр тодорч байсан Л.Цогзолмаагийн “XX зууны манлай эмэгтэй” гэсэн цол өргөмжлөл нь байна. Монголын гайхамшигт эмэгтэй гэсэн өргөмжлөл нь ч байгаа. Монголын “Саран ээж” нийгэмлэг байгуулагдаад 15 жил болохдоо 900 гаруй хүнийг саран ээж, элбэрэлт ээж, буянтай ээж гээд олон сайхан шагнал өгч алдаршуулсан. Бас 900 гаруй хүнд хүндэт медаль гардуулсан. Тэдгээр хүмүүсээрээ “Ээжийн сайхан суварга” гэж 108 боть  ном гаргахаар төлөвлөж эхний гурвыг нь гаргаад байгаа. Энэ мэтчилэн “Саран ээж” нийгэмлэгтэй холбоотой олон сонирхолтой зүйл бий.
-Филатоватай холбоотой зүйл бас сонирхолтой байсан. Танай нийгэмлэгээс гаргасан үзмэр үү?
-Энэ үзэсгэлэн маань Монголын саран ээж нийгэмлэг болон Монголын үндэсний музейгээс хамтран гаргаж байгаа үзэсгэлэн шүү дээ. Филатова гуайн эд зүйлсийн тухайд Үндэсний музейн үзмэрүүд. Филатовагийн өдрийн тэмдлэглэлээс нь эхлээд их олон сонирхолтой үзмэр тавигдсан байна билээ. Энэ ташрамд нэг зүйлийг зориуд хэлмээр байна. Юу гэхээр манай “Саран ээж” нийгэмлэг 1997 онд Филатова гуайг “Монголын буянтай ээж” өргөмжлөлөөр өргөмжилж энэхүү шагналыг нь хүү Ц.Зоригоор Орос руу явуулсан юм. Тэгэхэд Филатова гуай “Монголчууд намайг мартаагүй байна” гээд ихэд баярласан гэдэг. Бидний хувьд ч гэсэн үүндээ их баяртай байдаг. Яагаад гэхээр манай нийгэмлэг Монгол улсаа төлөөлөөд түүнд энэ сайхан шагналаа өглөө шүү дээ. Энэ үүднээсээ бид түүнийг амьд ахуйд нь бага ч гэсэн баярлуулсан гэж үзэн өөрсдөө сэтгэл өег байдаг. Энэ хүн бол Монголын ирээдүй болсон үр хүүхдүүдийн төлөө маш их зүйл хийсэн хүн шүү дээ.

үзүүлэн

Үндэсний музейд гурилаар урласан эд өлгийн зүйлсийг дэлгэлээ

 Монголын үндэсний музейн үзэсгэлэнгийн танхимд өчигдөр залуу уран бүтээлч С.Ганзүг “Өнөөгийнхөнд хүргэх гэсэн бас нэг учир шалтгаан гэвэл...” үзэсгэлэнгээ нээлээ. С.Ганзүг 2000 онд “Сэтгэмж” дизайны дээд сургуулийг дүүргэсэн ба гурилаар дагнан уран бүтээл хийдэг аж. Эртний булшнаас олдсон гэмээр эд өлгийн зүйлсийг гурилаар хийсэн нь сонирхолтой санагдлаа.

Мөн хүний нүүрний элдэв төрлийн хувирлыг гамбир шиг хэлбэртэй хайрсан гурилаар харуулсан байв. Залуу барималч маань үзэсгэлэнгийн нээлтийн үеэр үйл хөдлөлийн урлагийн дээжээс үзэгчдэд сонирхуулсан юм. Өрнүүн амьдралыг өөр өнцгөөс харах шинэ нүдийг хүн бүрт “хайрлах”- ын тулд үйл хөдлөлийн урлаг бий болсон гэсэн. Харамсалтай нь С.Ганзүгийн үзүүлсэн үйл хөдлөлийн урлагийг жирийн үзэгч би огт ойлгосонгүй. Тодруулбал, тэрбээр хуурай гурил газраар цацаад, саванд гурил хийж зуурах зуураа уртын дуу дуулж байсан. Ингэхдээ зориулсан дууг нь гурил мэдэрч байгаа гэдэгт итгэлтэй байх аж.

Тэгэхээр ямар ч айлын эхнэр энэ үйл хөдлөлийн урлагийг үзүүлж чадах юм шиг санагдсан шүү. Орчин үеийн урлагийн төрлийг ойлгож мэдэх ч амаргүй юм шиг ээ. Гэхдээ залуу уран бүтээлч С.Ганзүг Улс тунхагласан баярын өдрөөр “Өнөөгийнхөн ба урлаг” нээлттэй ярилцлага зохион байгуулж үзэсгэлэн болон үйл хөдлөлийн урлагийн талаар лекц унших юм билээ. Түүнчлэн Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музейд ч бас нэгэн шинэ үзэсгэлэн өчигдөр нээлтээ хийсэн юм.